السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

324

تفسير الميزان ( فارسي )

استعمال مىشود ، چون خداى تعالى در هنگام مرگ آدمى ، جان او را از بدنش مىگيرد و قرآن در اين باره تعبيراتى دارد كه از آن جمله فرموده : « تَوَفَّتْه رُسُلُنا » « 1 » يعنى مىميرانند و نيز فرموده : « وَقالُوا أإِذا ضَلَلْنا فِي الأَرْضِ ، أإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ تا آنجا كه پاسخ مىدهد : قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ » « 2 » . و نيز فرموده : « اللَّه يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها ، فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الأُخْرى » « 3 » ، و دقت در دو آيه اخير اين نكته را نتيجه مىدهد كه كلمه « توفى » در قرآن به معناى مرگ نيامده ، بلكه اگر در مورد مرگ استعمال شده تنها به عنايت « گرفتن » و « حفظ كردن » بوده . به عبارتى ديگر كلمه « توفى » را در آن لحظه اى كه خداى تعالى جان را مىگيرد ، استعمال كرده تا بفهماند جان انسانها با مردن باطل و فانى نمىشود و اينها كه گمان كرده‌اند مردن ، نابود شدن است جاهل به حقيقت امرند ، بلكه خداى تعالى جانها را مىگيرد و حفظ مىكند تا در روز بازگشت خلايق به سوى خودش دوباره به بدنها برگرداند و اما در مواردى كه اين عنايت منظور نيست و تنها سخن از مردن است ، قرآن در آن جا لفظ موت را مىآورد نه لفظ توفى را ، مثلا مىفرمايد : « وَما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِه الرُّسُلُ ، أفَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ » « 4 » ، و يا فرموده : « لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا » « 5 » ، و آيات بسيارى ديگر از اين قبيل ، حتى آياتى كه در باره مردن خود عيسى ع وارد شده كلمه موت را به كار برده ، مانند آيه : « وَالسَّلامُ عَلَيَّ يَوْمَ وُلِدْتُ وَيَوْمَ أَمُوتُ وَيَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا » « 6 » و آيه :

--> ( 1 ) فرستادگان ما او راى مىگيرند . « سوره انعام ، آيه 61 » . ( 2 ) ( پرسيدند آيا بعد از آنكه در قبر پوسيديم و گم شديم دوباره خلقتى جديد به خود مىگيريم ؟ . . . بگو : شما گم نمىشويد بلكه فرشته مرگ كه موكل بر شما است تحويلتان مىگيرد . « سوره سجده ، آيه 11 » . ( 3 ) خدا جانها راى در هنگام مردنشان مىگيرد و نيز جان آن كس راى كه نمرده و به خواب رفته ، آن گاه اگر مرگش رسيده باشد ديگر به بدنش بر نمىگرداند و نزد خود نگه مىدارد و اگر نرسيده باشد رهايش مىكند « سوره زمر ، آيه 42 » . ( 4 ) محمد ص تنها رسولى است كه به سوى شما گسيل شده و قبل از او رسولانى بسيار بودند و مردند ، آيا اگر او هم بميرد يا كشته شود شما عقبگرد مىكنيد و به كفر سابقتان بر مىگرديد « سوره آل عمران ، آيه 144 » . ( 5 ) اهل جهنم عذابشان تمام نمىشود تا بميرند « سوره فاطر ، آيه 36 » . ( 6 ) « سوره مريم ، آيه 33 » .